Van koninklijke operatiekamers tot Belgische vooruitgang
Het jaar 2009. Koningin Fabiola van België, 80 jaar oud, ligt op de operatietafel in het Universitair Ziekenhuis van Luik. Ze moet geopereerd worden aan haar schildklier. Maar in plaats van de gebruikelijke algemene narcose, kiest ze voor iets bijzonders: hypnosedatie. De koningin blijft bij bewustzijn tijdens de volledige operatie, ze kan zelfs praten, maar voelt geen pijn.
Deze keuze van de Belgische koningin zorgde destijds voor sensatie in de media. Maar voor Professor Marie-Elisabeth Faymonville, de anesthesiste die haar behandelde, was het routine. Zij had op dat moment al duizenden patiënten onder hypnose geopereerd.
De pionier uit Luik
Professor Faymonville is het levende bewijs dat hypnose geen randverschijnsel is, maar serieuze geneeskunde. Sinds 1992 past ze hypnosedatie toe in het UZ Luik. Tot op vandaag heeft ze meer dan 9.000 patiënten onder hypnose geopereerd – van schildklieroperaties tot borstamputaties.
Maar Faymonville deed meer dan alleen opereren. Ze werkte samen met vooraanstaande hersenwetenschappers om te bewijzen wat er tijdens hypnose in de hersenen gebeurt. Met behulp van PET-scans en fMRI-onderzoek toonde ze aan dat hypnose meetbare veranderingen veroorzaakt in hersensystemen die te maken hebben met pijnperceptie.
Haar belangrijkste wetenschappelijke publicaties verschenen in gerenommeerde tijdschriften zoals Anesthesiology en Cognitive Brain Research. Door dit gedegen onderzoek heeft hypnose haar rentree gemaakt aan de universiteiten. België groeide uit tot Europees koploper op het gebied van medische hypnose.
Hoe werkt het in de praktijk?
Hypnosedatie is een combinatie van hypnose met een zeer lichte lokale verdoving. De patiënt blijft volledig bij bewustzijn, maar bevindt zich in een diepe staat van ontspanning en concentratie.
Professor Faymonville legt uit hoe het werkt: “Ik stel vragen waardoor de patiënt zich gaat concentreren en in een speciale staat van bewustzijn terechtkomt. In die bewustzijnstoestand kan de patiënt zich van de pijn afsluiten. Het principe is vergelijkbaar met hoe buikpijn minder wordt als je een spannende film kijkt.”
Voor de operatie krijgt de patiënt “huiswerk”: nadenken over een heel aangename herinnering, een moment waarop ze echt gelukkig waren. Tijdens de operatie neemt de anesthesist de patiënt mee terug naar die plek. Een patiënte vertelde achteraf: “Ik heb meer dan een uur rondgewandeld op een Grieks eiland. Ik proefde zelfs de gegrilde sardines… en intussen waren ze me aan het opereren!”
De voordelen zijn indrukwekkend
Waarom kiezen steeds meer patiënten voor hypnose in plaats van klassieke narcose?
Medische voordelen:
- Betere doorbloeding tijdens de operatie
- Minder infecties
- Geen chemische stoffen in het bloed
- Sneller herstel – mensen hervatten sneller hun werk
- Geen misselijk “kater-gevoel” achteraf
Voor de patiënt:
- Blijven bij bewustzijn (velen ervaren dit als geruststellend)
- Geschikt voor mensen met angst voor narcose
- Alternatief bij allergie voor verdovingsmiddelen
- Verrijkende ervaring die zelfvertrouwen vergroot
Professor Fabienne Roelants van het Universitaire Ziekenhuis in Leuven vertelt over een patiënte die een dag eerder onder hypnose een borstamputatie onderging: “Rekening houdend met de omstandigheden maakt ze het goed. Ze was drie uur lang ‘met haar rugzak door de Franse Auvergne aan het wandelen’, al had ze achteraf geen flauw idee hoe lang de operatie geduurd had.”
België loopt voorop
Dankzij het pionierswerk van Faymonville staat België internationaal bekend als koploper. Het UZ Luik past hypnose dagelijks toe in de operatiekamer, op de spoedafdeling en zelfs in de kraamafdeling als middel tegen pijn en angst.
Ook andere Belgische ziekenhuizen volgden. In de UCL-ziekenhuizen in Leuven trainen artsen jaarlijks tientallen verpleegkundigen, chirurgen en oncologen in hypnosetechnieken. Medische hypnose is daar geen uitzondering meer, maar geïntegreerd in de dagelijkse zorg.
En in Nederland?
Ook in Nederland wint medische hypnose terrein. Het UMCG in Groningen doet actief onderzoek en biedt cursussen medische hypnose aan voor zorgprofessionals.
Een mooi voorbeeld is het onderzoek van kinderarts Professor Marc Benninga van het AMC in Amsterdam. Hij was aanvankelijk zeer sceptisch toen een Britse collega vertelde over de successen van hypnotherapie bij kinderen met buikpijn. “Wat een onzin,” dacht Benninga.
Toch besloot hij het te onderzoeken. 52 kinderen met ernstige buikpijn werden verdeeld in twee groepen: de ene helft kreeg klassieke behandeling, de andere helft hypnotherapie.
De resultaten waren verbluffend:
- Na 1 jaar was 85% van de kinderen die hypnotherapie kregen klachtenvrij, tegenover 25% bij klassieke behandeling
- Na 5 jaar was dit nog steeds 68% versus 20%
Benninga erkende: “Ik was erg sceptisch toen ik begon, maar in mijn onderzoek heb ik gezien dat hypnotherapie bij kinderen met ernstige buikpijn veel betere resultaten geeft.”
Meer toepassingen
Medische hypnose blijkt effectief bij veel meer dan alleen operaties:
Chronische pijn: fibromyalgie, rugpijn, hoofdpijn Oncologie: vermindering van angst, vermoeidheid en bijwerkingen van chemotherapie Brandwonden: pijnbestrijding tijdens verzorging Maag-darmklachten: IBS, functionele buikpijn (vooral bij kinderen) Tandheelkunde: angstreductie bij tandartsvrees En natuurlijk: allergieën zoals hooikoorts
Historisch perspectief
Medische hypnose is geen nieuwe uitvinding. In 1840 opereerde de Schotse chirurg James Esdaile oorlogsslachtoffers in Calcutta onder hypnose – er waren simpelweg geen verdovingsmiddelen beschikbaar. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd hypnose opnieuw veel toegepast toen alle verdovingsmiddelen opraakten.
Wat nu anders is: moderne hersenscanonderzoek bewijst wat er gebeurt. We kunnen zien hoe hypnose de hersenen beïnvloedt. Het is geen mysterie meer, het is meetbare wetenschap.
Wat zegt de wetenschap?
Dr. Jacob Jolij, neurowetenschapper aan de Rijksuniversiteit Groningen, legt uit: “Hypnose is geen trucje. Het is een manier om je brein in een super ontspannen staat te brengen waarbij je meer openstaat voor suggesties en je zintuigen anders reageren op prikkels.”
EOS Wetenschap, een Vlaams wetenschapsjournalistiek platform, concludeert: “Onderzoek toont aan dat hypnose geen slimme truc of iets paranormaal is. Het is een aspect van normaal menselijk gedrag.”
De consensus onder wetenschappers is duidelijk: hypnose werkt, we kunnen het meten, en we begrijpen steeds beter waarom het werkt.
Van koninklijke operatiekamers naar jouw welzijn
Het verhaal van koningin Fabiola laat zien dat hypnose geaccepteerd is op het hoogste niveau. Maar je hoeft geen koningin te zijn om te profiteren van hypnose.
Of het nu gaat om angst, slaapproblemen, hooikoorts, hardnekkige gewoontes of andere klachten waarbij je immuunsysteem of onderbewuste reacties een rol spelen – hypnose kan een krachtig hulpmiddel zijn.
Bronnen:
- VRT NWS (2014): Koningin Fabiola overleed
- Marie Claire België (2022): “Werkt hypnose echt?”
- VHYP.be (2018): “Hypnose; een serieus medisch instrument”
- NBVH (2024): “Hypnose, meer dan show”
- Universiteit van Nederland: “Is hypnose onzin?” (Dr. Jacob Jolij, RUG)
- EOS Wetenschap (2023): “De wetenschap achter hypnose”
- UMCG Groningen: Onderzoek medische hypnose bij kinderen
- ORBi Universiteit Luik: Publicaties Prof. Marie-Elisabeth Faymonville